Eind februari (25e) al was ik naar de Blauwgraslanden in Akmarijp geweest om de Wulpen te tellen voor het Staatsbosbeheer. Toen al ontdekte ik dat er nog steeds geen Grutto's terug waren gekeerd naar onze contreinen. Wel al waren toen de eerste groepen Scholeksters terug op het strandje in Skipsleat te Joure. Op 25 februari waren er in de Blauwgraslanden vele duizenden Kieviten te zien die regelmatig opvlogen omdat de ganzen (Kol-Brand en Grauwe) nogal onrustig waren. Enorme aantallen ganzen verbleven daar op de slaapplek op het onder water staande Blauwgrasland. Naast Kieviten verbleven er ook een 140 Goudplevieren, 4 Bergeend, een 10 tal Buizerden, 3 Wulpen en... helemaal achterin op een hekkepaaltje 1 Slechtvalk. De Veldleeuwerik zong al boven de landerijen, dit is een van die plekken waar je de soort (helaas) nog regelmatig kan aantreffen. Maar die avond geen Scholeksters, Grutto's Tureluurs gezien. Dus 2 maart er in de middag , nadat de mist van smorgens was opgetrokken er maar weer eens op uit naar de Blauwgraslanden om te kijken of ze er nu al waren want het is per slot van rekening al maart. Wel trof ik een groepje van 7 (6+1) binnenkomende Wulpen aan, de Goudplevieren waren alle verdwenen en de Kieviten leken nog massaler aanwezig dan vorige week , nu rond de 4000 (!) in getal. Zelfs 2 Scholekster zaten wat op een modderig stukje naar voedsel te zoeken doch weer geen Grutto's. Nu ontdekte ik dat er zelfs twee Slechtvalken waren die hier stellig hun overwintergebied hebben, eentje zat weer achterin de Blauwgraslanden en de andere zat op een paaltje langs het weggetje naar de Blauwgralanden.
Hoorde op de radio dat Jos Hooymeijer van RUG in Groningen meldde dat de Grutto's een slechte periode hadden gehad vanuit Afrika naar Europa en dat de vogels in Spanje maar nauwelijk op konden vetten door de droogte daar. Kurkdroog waren de rijstvelden en dus konden ze zich niet opladen en bijtanken voor ze naar de broedgebieden gaan. De Grutto's zullen het dit jaar dus w.s. slecht hebben en laat, of mogelijk helemaal niet, meedoen aan het broedproces. Voor het leggen van de 4 grote eieren moeten ze in goede lichamelijke conditie zijn!
Jammer dus , ik had nog steeds geen Grutto's gezien in Skarsterlan. Schrale troost was dat Sabine Lenis uit Joure me op 1 maart al telefonisch meldde dat ze vijf Grutto's had gezien tussen Goingarijp en Terkaple , op 29 februari zag ze daar al haar eerste. Er is dus nog hoop dat er meerdere terug zullen keren. Ik ben dan ook benieuwd of er de komende dagen op meer plekken in Skarsterlan (en daarbuiten) grotere groepen zullen worden ontdekt op de landerijen. Hou me aanbevolen voor meer meldingen en telefoontjes. Sabine Lenis zag ze dit jaar voor het eerst in Skarsterlan, waneer zag jij de eerste Grutto dit jaar? Ik heb (helaas) nog niet het genoegen gehad doch blijf volhouden.
De laatste weken kreeg ik van twee plekken in Friesland fotos toegestuurd van waarnemers waarop een Pimpelmees stond afgedrukt die een zeer lange snavel had. Je komt bij weidevogels af en toe wel eens een Scholekster tegen die gekruiste snavels heeft doch je verwacht niet dat een soort als een gewone Pimpelmees deze vreemde afwijking zal hebben. Waarnemer Henk Adema uit Ferwerd zond me een foto toe die hij op 6 januari 2012 maakt van een Pimpelmees op een vetbol in de tuin. Hij schreeft me op 22 januari dat de vogel eigenlijk al enkele weken was te zien. Vanuit Drachten kreeg ik van Fam Hamstra op 23 februari ook een foto toegestuurd van een zelfde verschijning. In eerste instantie dacht ik; hee wat vreemd, zou het een en dezelfde vogel zijn? Doch als je goed de beide vogels bekijkt dan is dat niet zo. De vogel uit Drachten heeft alleen een verlengde bovensnavel en die uit Ferwerd heeft zowel de ondersnavel als de bovensnavel verlengd.Ik vraag me af of de afgelopen winter er op meer plekken van deze afwijkingen aan mezensoorten zijn geconstateerd.Ik had tot nog toe nog nooit dergelijke Pimpelmezen gezien met zulke lange snavels. Nu de Koolmees en Pimpelmees al weer de nestkasten gaan inspecteren en vanuit de omgeving al hun territoria zang laten horen ben ik benieuwt of er dit jaar ook betere resultaten qua broeden zullen worden bereikt. Het broedseizoen 2011 was voor veel soorten mezen slecht, de vooruitzichten voor dit jaar lijken (goed beukenootje jaar) veel beter. Nestkasten kan men nu het beste inspecteren op gebreken en controleren of de ophanging nog goed is. Het is vooral zaak dat nestkasten van binnen goed droog zijn en van de juidste invliegopening zijn voorzien. We zien helaas maar weinig variatie in invliegopeningen bij nestkasten in tuinen. Wilt U ALLEEN Pimpelmees in U kastje maak de invliegopening dan rond 26 mm. Voor andere kastjes past U variatie toe in kastgrote en invlieggatdiameter. Koolmees b.v. 32 mm, Spreeuw 35 mm en Gekraagde Roodstaart 46 mm invlieggat. Zo krijg je een meer gevarieerde broedvogel bevolking in je tuin.
24 februari 2012. Jan de Jong,Joure. Tel.0513-414788
Als ik dit schrijf is de strenge vorst al weer op zijn retour doch de kou zit nog wel in de lucht. Het sneeuwde vanmorgen en vanmiddag licht. De afgelopen weken hebben we veel vogels in nood kunnen zien. De Houtsnippen vluchten voor de noordelijke koude en werden op allerlei plekken ziek, gewond of zelfs dood gevonden. Van Pieter Schaap uit Snikzwaag kreeg ik een Houtsnip die bij zijn moeder in de tuin was gevonden, mogelijk tegen een vensterruit gevlogen toen hij op de vlucht was voor de kou. Tonny de Jong uit Joure bracht me een zwaar zieke en gewonde Kerkuil die hij aantrof op de Meenscharweg. De vogel werd belaagd door een Buizerd die deze zwakke vogel verwonde. Wonden aan vleugel , rug en kop en een blind oog waren te slim en zijn dan ook de reden geweest dat het eksemplaar al na enkele uren sterfde. Van Eelke Bosma uit Haskerhorne kreeg ik een telefoontje dat er aan de Beukenlaan in Joure een dode Watersnip was aangetroffen en dat er vorige week een Woudsend een dode Ransuil was gevonden. Er zullen op wel veel meer plekken slachtoffers zijn gevonden, de Vogelwacht van Heerenveen is vorige week begonnen met het bijvoederen van de vogels bij de wakken rondom Heerenveen. Velen voeren actief bij woningen met vetbollen en zaden. Lijsterachtigen zijn dol op appels en ander fruit afval. Nu de sneeuw en mogelijk ook de ijzel voor een afdeklaag zorgen in de komende dagen is het belangrijk dat er op de vaste voederplekken wordt door gevoerd. Aan de kust langs de Wadden en bij Lauwersoog zijn al veel dode Scholekster, Tureluurs en Steenlopers aangetroffen ,daar zijn moeilijk maatregelen voor te bedenken. Het bijvoederen is nu een belangrijke zaak geworden vooral veel lijsterachtigen , Winterkoningen, Vinken ,Sijsjes, Kepen , etc. komen op voedertafels aan.
Op 31 januari laat kreeg ik een telefoontje van een vogelopvang Marssum dat er bij Franeker een Slechtvalk gewond was gevonden en bij hun binnengebracht was. De vogel was aan de linker vleugel en de rechterpoot gewond. Normaal zie je Slechtvalken altijd in de buitengebieden doch deze was kennelijk bij het oversteken van de weg niet snel genoeg geweest. De gewonde Slechtvalk droeg een Noorse pootring zo deelde Mevr. van der Veer van de Vogelopvang Marssum me mee, deze ring zou door het asiel worden opgegeven en ik zou er nog wel van horen waar ie weg kwam. Normaal duurd zoiets even voordat de informatie binnen is doch in dit geval kreeg ik van hen direct al bericht retour, de vogel bleek als nestjong geringd te zijn op 9 juni 1998 te Hovsherad, Rogaland,Lund op 598 km van Franeker. Zeker 13 jaar en 7 maanden en 22 dagen oud maar liefst was de vogel geworden! Ringvondsten van Slechtvalken in Friesland zijn zeldzaam. Waarnemingen uit Friesland zien we de laatste jaren steeds meer binnenkomen. Zo zag ik zelf op 31 januari 2012 tussen Joure en Heerenveen op een parkeerterrein ook een Slechtvalk met een prooi zitten op een 20 tal meters van de rijbaan. De vogel had een duif te pakken en was deze aan het plukken. Ook bij de Blauwgraslanden van Akmarijp is de laatste jaren wel eens eentje gezien. Slechtvalken zijn rappe jagers in het veld, toch is er onder hen dus ook wel eens een die "zonder te kijken " de weg oversteekt , met alle gevolgen van dien.Voor meer waarnemingen uit de omgeving hou ik me uiteraard aanbevolen.
Vanmorgen rond 9.30 uur even een rondje op de fiets door de natuur gemaakt bij Joure. Het zonnetje scheen en de temperatuur lag rond het vriespunt. Op diverse plekken aan de Borgerstraat waren al actieve Merel mannetjes te zien en bij het tunneltje richting Scharsterbrug zag ik een groepje Koolmezen die aan het voedsel zoeken waren in de struiken.
In de Twigen trof ik een prachtige Buizerd aan die zich kort liet benaderen , aan de andere kant van de rijksweg vloog een Grote Zilverreiger over richting de Langweerder Wielen. Veel eenden zaten er niet bij de brug de Oude weg. Het weggetje bij de waterzuiverings installatie ingeslagen richting het Jouster slûske daar trof ik langs de rietzoom diverse Kuifeenden ,Wilde eenden, Meerkoeten en enkele Tafeleenden aan.
In de polder richting Broek-zuid zat nog een Buizerd mooi op een paaltje de natuur in zich op te nemen. Terug naar de zuiveringsinstallatie fietsend zat er aan de noordzijde van de Oudeweg nog een Buizerd die belaagd werd door Zwarte kraaien. Over de rijksweg richting het fietspad langs de Langweerder Wielen bleek de polder de Woudfennen praktisch leeg te zijn. Hier en daar een enkele Kokmeeuw die wat op de natte grond dribbelde om voedsel.
Op de Langweerder Wielen diverse kleine groepjes Kuifeenden en enkele Tafeleenden die uit de rietzoom tevoorschijn kwamen. Richting de Put van Nederhorst fietsend op het schelpenpad viel het me op dat er langs de oevers van de Langweerder Wielen toch wel erg veel zwerfvuil lag. Dit was ik ook al aan de andere kant bij de zuiveringsinstallatie tegen gekomen toen ik op weg was naar het Jouster slûske. Vooral in de wintermaanden als de natuurlijke dekking weg is komen de plekken tevoorschijn waar toeristen en bootjes mensen in de zomermaanden hun rotzooi deponeerden.
Bij de Put van Nederhorst aangekomen valt meteen de verschijnning van twee Knobbelzwanen en een Aalscholver op, de Aalscholver zat op een boei met de vleugels gespreidt zijn veren te drogen in het kille zonnetje. Langs het schelpenpad aan de zuidzijde van de Put van Nederhorst fietsende richting Scharsterbrug ontdekte ik in het kale struikgewas diverse Merels en Koolmezen en op de Put aan de leie zuidzijde zaten een hondertal Kuifeenden te rusten, enkele vogels doken actief om voedsel.
Op het heuveltje uitkijkend over de landerijen aan de zuidzuide van de Scharsterrijn bij Boornzwaag ontdekte ik een groep van zeker 31 Canadese gansen die samen met een 12 tal Tamme gansen (half witte/en witte) en een 125 tal Meerkoeten aan het grazen waren op het oeverland. Een zestal (!) Hazen waren aan het spelen op een weiland en bleven de gehele tijd bijelkaar, al maar rennend en spelend.
Het heuveltje af en dan langs de Scharsterrijn richting Scharsterbrug leverde een prachtige Roodborst op die als een standbeeld zo stil stond op een paaltje langs het fietspad, de vogel liet zich tot op 4 meter benaderen. In de Scharsterrijn trof ik halverwege nog een paartje van de Grote Zaagbek aan die aan het duiken waren naar voedsel en aan de zuidzijde van de Nestle fabrieken zat in de luwte een stille Buizerd ingedoken op een laag hekkepaaltje. Het grasland aan de westkant van de oude tramweg bij Scharsterbrug herbergde veel Stormmeuwen die alle naar voedsel zochten in het nog deels groene weiland.
Bij de Hollandiastraat aangekomen linksaf geslagen en weer richting Joure gefietst. Een paar 100 meter voor Joure zag ik links in het weiland een flinke grote vogel liggen, het bleek een dode Buizerd te zijn. De vogel was al zeker langer dan 2 weken dood en er waren nog maar enkele resten over, zoals 2 vleugels, 2 poten met een deel van het skelet en de kop. Duidelijk nog een jong eksemplaar. Kennelijk door het verkeer omgekomen gezien zijn gebroken poten en vleugels. Buizerden vanmorgen volop gezien in het veld doch niet verwacht dat op die plek een gesneuveld eksemplaar zou worden aangetroffen.Toch nog een flink aantal soorten vanmorgen tijdens mijn fietstochtje van 1,5 uur kunnen ontdekken.
Als ik dit schrijf is het nieuwe jaar al weer een tijdje gevorderd. Het water wordt de komende dagen steeds minder belangrijk in de Media nu het gevaar weer wat geweken is betreffende overstromingen. Toch blijven wij als Friezen met een kater zitten. Het begin van het jaar was opvallend zacht (winter?) weer met kloften Kieviten en enorme watervlakten.Weer eens wat anders dan sneeuw en ijs! Zacht en nat was het rond de jaarwisseling ook in de Blokslootpolder tussen Joure en Sneek waar ik enorme groepen kieviten zag rusten tussen Ganzen en Goudplevieren. Zelfs 1 Scholekster ontbrak niet op een van de aanlegsteigers!
Veel natuurkenners en ook Waterschapmensen hebben de toevloed aan watermassa al veel eerder zien aankomen. Door de enorme verdrogingen van de veenlagen de laatste 30 jaar in vooral het Lage Midden van de provincie Friesland is er een "enorme kom" ontstaan door verzakkingen van deze veenlagen. Met alle gevolgen van dien ook voor de weidevogels en bebouwingen in deze gebieden.
Voor een groot deel stroomt het water natuurlijk naar het diepste punt van de "kom" als we niet zorgen dat het water er weggepompt wordt. Kaden en polderdijken geraken steeds vaker al in een vroeg stadia verzadigd door de hoge stand van het boezemwater en kunnen na een zware regenperiode de druk al snel niet meer aan. We zullen door de alsmaar aanhoudende verzakkingen steeds meer kaden en polderdijken moeten gaan aanleggen als we de toevloed van water wilen keren uit de landbouwgebieden en bebouwingen. Het wordt als maar duidelijker in Friesland we moeten "pompen of verzuipen"!
De kosten die door al deze verzakkingen in het Lage Midden veroozaakt zijn komen voor een groot deel te rusten op de schouders van niets vermoedende Friezen, zij moeten dit opbrengen en kunnen machteloos toezien hoe er vanuit de landelijke overheid, die toch een belangrijke invloed heeft gehad op de ontginning van het landschap en stimulering van de economie in het Friese landschap er nu weinig of niets meer in wil investeren. Er komen geen nieuwe sluizen ("pompen" ) bij. Straks blijft alleen een groot meer midden in de provincie over waar , hoe kan het ook anders, de Recreactie en Toerisme naar toe gelokt wordt. Een nieuwe impuls in de economie! Landbouw is uit Recreatie wordt in, langzaam wordt daar nu al een beetje naar toegewerkt door de Provincie door de ontwikkeling in de Recreatie te steunen en te activeren. Grote vraag is en blijft hebben we over 30 jaar nog wel een natuurgebied over als de Oude Veenen bij Eernewoude en zijn er nog wel landbouwgebieden over in Friesland?
Vragen die we naarmate de toekomst vorderd ons steeds meer zullen gaan afvragen . Leven we straks nog op drijvende huisjes of zullen we moeten verkassen naar de Wouden op de hoge zandkoppen? De tijd zal het leren, doch intussen maar flink blijven doorpompen anders verzuipen we !!
Op 24 december 2011 is er door Aant de Jong uit Joure een Visotter gefotografeerd vanuit de kijkhut de Skiere Goes in het Oosterschar te Sint Johannesga. Het beest liet zich gedurende enige tijd goed zien aldus Aant de Jong die op die middag fotos aan het maken was. Hij was blij verrast dat het beest zo plotseling opdook.De visotter is geen onbekende in het Oosterschar. Vroeger in de jaren rond 1960 waren er nog diverse in de gemeente te vinden, we kwamen ze tegen op diverse plekken , o.a. langs de Tjeukemeeroevers bij Rohel en de monding bij de Skarsterrijn, Petgaten van Vierhuis, langs de Tjonger, het Ooster en Westerschar en in de wintermaanden konden we ze vaak sporen langs de diepe kanaalvaarten die door de ontgonnen polders liepen tussen Rotstergaast en Vierhuis. Na de zeventiger jaren werd het snel minder met de visotter in Friesland en is hij snel verdwenen. Het doet me goed dat de Visotter terug is in Skarsterlan. Waar het beest vandaan komt is niet zeker, het kan een van de recent uitgezette exemplaren zijn doch het dier kan ook best op eigen gelegenheid hier zijn gekomen. Per slot van rekening is het Oosterschar bij Sint Johannesga/Rotsterhaule een prachtig natuurgebied (beheerd door It Fryske Gea) waar deze soort thuishoord en hebben we genoeg visrijke gronden waar het dier voedsel kan vinden. Ook de petgaten bij Vierhuis en oevers aan het noorden van het Tjeukemeer bij Rohel (Staatsbosbeheer) zijn zeer geschikte gebieden voor permanente vestiging.
Met een 65 pagina's dik verslag sluit ik het ringseizoen 2011 af. Heel veel vogels zijn er weer geringd en vele wetenswaardigheden (met foto's) staan in het verslag vermeld. Qua aantallen een prachtig jaar doch ik zie ook veel problemen voor de toekomst. Met name de nieuwe Natuurwet van Bleeker baart me grote zorgen. Er komt veel minder geld beschikbaar voor de natuur en.... diverse wetten worden aangepast/ versoberd. Als vrijwilliger kun je hier tegen protesteren, laat vooral het hoofd niet hangen en probeer je nog meer als voorheen in te zetten om juiste cijfers boven water te krijgen die de natuurbeschermings organisaties en vereenigingen kunnen inzetten. Duidelijk aangeven hoe het er met de natuur voorstaat is een van de belangrijkste pijlers voor het voortbestaan van onze natuurwaarden. Sluit U aan bij die vereeniging die U denkt dat die de natuurbelangen in U omgeving het meeste nodig heeft en zet U in als vrijwilliger waar dit nodig is.
In de Bijlage mijn verslag van een klein stukje van Skarsterlandse bodem. Mocht U meer willen zien dan bent U altijd welkom in het gebied Marswâl aan het Tjeukemeer, bezoekers kunnen prachtig wandelen op de nieuwe polderdijk die aan de noordoever tussen Vierhuis en Oldeouwer is aangelegd. Wel honden aan de lijn en op polderdijk blijven. Er is erg veel te zien in onze prachtige Skarsterlandse natuur en... het natuurgebied het Ooster en Westerschar (It Fryske Gea) ligt dichtbij (omgeving Rotsterhaule/Sint Johannesga).
Zoektocht naar de Grutto rondom Joure.
Afwijkende Pimpelmezen in Friesland.
Joure 20 december 2011
