Boerenzwaluw verstopt zich in schuur.

Op 6 mei was ik in Terwispel voor het onderzoek aan boerenzwaluwen bij boer Sjoerd Wagenaar.Een boerderij waar ik al vele jaren achtereen kom om oude en jonge  boerenzwaluwen te ringen en te onderzoeken.Ik zet daar al jaren in mei als de boerenzwaluwen zijn teruggekeerd een mistnet voor de schuurdeur om de oude vogels te vangen en te controleren.

Omdat de zwaluwen niet allemaal uit de schuur naar buiten wilden vliegen haalde ik het mistnet na een poosje voor de deur weg en klom via de ladder op de hooizolder. Meestal zijn de boerenzwaluwen die nog achterblijven in de schuur vogels die  bekend zijn met "het klappen van de zweep" en weten dat er een net voor de deur staat. Door het net te verwijderen en de deuren  goed open te zetten zodat ze kunnen zien dat er een vrije uitvliegmogelijkheid is vliegen de zwaluwen meestal naar buiten. 

Met een paar handgebaren op de hooizolder vlogen inderdaad bijna alle boerenzwaluwen uit de schuur naar buiten, op een na.Ik had dit al eens vaker meegemaakt en volgde de vlucht van de boerenzwaluw door de schuur om te kijken waar hij ging zitten.De boerenzwaluiw vloog met een dwarrelvlucht naar beneden en was plotseling in een flits verdwenen in een hoek van de zolder.Ik dacht in eerste instantie dat ie door een voerluik of een mogelijk ventilatie koker was verdwenen.De vogel echter kon niet verdwenen zijn want ik had hem duidelijk gevolgd.

Toen ik langzaam naar de hoek toeliep zag ik iets vreemds, twee staartpennen staken uit een pluk stro. Dit moest wel de boerenzwaluw zijn die ik had gevolgd.Voorzichtig naderde ik de hoek en met een snelle greep had ik de vogel in de hand! Verwonderd bleef ik even staan, op deze wijze een boerenzwaluw vangen was me nog niet eerder overkomen. Op weg naar beneden van de hooizolder vertelde ik het aan de boer die ik triomfantelijk de gepakte zwaluw liet zien. Hij is ook nog  geringd zei hij! 

Wel eens eerder kon ik broedende boerenzwaluwen zo van het nest pakken en geringd weer terug zetten op het nest,doch nog nooit eerder had ik op deze wijze een boerenzwaluw bemachtigd.Deze boerenzwaluw was in dezelfde schuur als volwassen vrouw geringd op 1 juli 2011. Dit vrouwtje werd op 3 september 2012, 12 juni 2014 en op 13 augustus 2014 door mij in dezelfde schuur terug gevangen.Kennelijk heeft dit vrouwtje me (weer) herkent en zich proberen te verstoppen. Na de vogel te hebben  gecontroleerd en doorgemeten voor het wetenschappelijk onderzoek (NIOO/KNAW, Wageningen)  heeft ze de vrijheid  weer teruggekregen. Dit gedrag had ik bij het ringen van boerenzwaluwen nog niet eerder meegemaakt. Al sinds 1992 ring en onderzoek ik in Friesland boerenzwaluwen doch  bij zoiets blijf je wel even met verbazing achter.

Ik ben er van overtuigd dat individuele boerenzwaluwen me persoonlijk kunnen herkennen als ik de schuur betreed.

Jan de Jong, Joure. Tel. 0513-414788  E-mail j.d.jongringer403@home.nl

Bijlagen:
boerenzwaluw Peter Boltjes.jpg (252.4 KB)   

Braamsluiper en Tuinfluiter laten zich horen.

. Bij aankomst op 2 mei was er behoorlijk veel grondmist en het was rond de 3 graden aan de noordoever van het Tjeukemeer. Vrijwel geen wind (0-1 B uit ONO) en een zwakke bewolking. De oeverzone was bij aankomst rond 4.20 uur nog in alle rust. Nadat de mistnetten waren geplaatst  werd het al snel wat lichter en kwam de zang door de koude maar moeilijk op gang.Tijdens de zonsopkomst zat er een  dun laagje ijsafzetting op de vegetatie en de mistnetstokken.   Pas nadat de zon door de vrij sterke grondmist heen was begon het wat warmer  te worden. Daarna begon ook de zang van meerdere soorten meer gestalte te krijgen. Op diverse plekken werd de tuinfluiter en de braamsluiper  gehoord en werden er vogels  gevangen in de netten. Van de braamsluiper  werden er deze morgen  zelfs 6 gevangen , waaronder zelfs een eigen terugvangst van een vogel die we op 1 september 2012 als 1kj hadden geringd. Van de tuinfluiter  werden  deze ochtend maar liefst 8 vogels gevangen en hierbij was ook een die we op 4 mei 2014 als na1kj  hadden geringd, dus na bijna een jaar weer terug op dezelfde plek. Veel vogels (braamsluiper,tuinfluiter en zwartkop) bleken na het doormeten ook nog trekvet te bezitten. een  vrouwtje zwartkop woog zelfs 22.0 gram  terwijl dit normaal toch tussen de 17.0 en 18.0 gram ligt. Ongewoon was de vangst van een tweede jaars mannetje sperwer in de onderste baan van het net. De vogel werd voorzichtig uit de netbaan verwijderd en kort daarna met een aluminium ring van het Vogeltrekstation Wageningen weer de vrijheid gegeven.  Ondanks de vrij dichte  grondmist van vanmorgen werden er toch nog  48 vogels  gevangen  en gecontroleerd  weer losgelaten. Zesendertig  ervan kregen een pootring en zijn zo individueel voor de wetenschap als individue te herkennen. Meer details  van de vangsten en waarnemingen staan onderaan in de Bijlage.

Jan de Jong , Joure  Tel. 0513-414788  j.d.jongringer403@home.nl

Bijlagen:
150502..docx (58.9 KB)   
braamsluiper Ingmar van der Brugge.jpg (436.4 KB)   

Terugkeer van boerenzwaluw in Friesland op de broedplaats in 2015.

De boerenzwaluw is een van de vogelsoorten waar in het voorjaar naar uitgekeken word. Veel waarnemers melden dan ook hun eerste waarnemingen waar ze de vogel voor het eerst hebben gezien. Dit jaar was de eerste melding al op 26 maart bij de Lemsterhoek waar Bert Zijlstra er één zag rondvliegen. Op dezelfde dag werd er in de Alde Feanen bij Eernewoude ook een gezien door Age Hulder. Deze vroege rondvliegende boerenzwaluwen hebben nog geen binding met hun broedplek en worden dan ook als losse waarnemingen beschouwd. Het duurde nog tot 5 april voordat Friesland voor het eerst er een in de schuur werd gezien. Voor de werkelijke aankomst op de broedplek noteren we de aankomst IN de schuren of stallen. Losse waarnemingen blijken heel vaak geen binding te hebben met de broedplek. Het verzamelen van deze data is altijd een stuk moeilijker omdat er maar weinig mensen zijn die deze gegevens elk jaar noteren. Vooral bij boeren,paardenliefhebbers,geiten- houders en diverse particulieren worden lijstjes bijgehouden van de eerste aankomst in schuren stallen ,hokken of garages. Deze aankomstdata zijn jaarlijks van belang omdat er vaak uit blijkt dat er een enorme variatie is in de aankomst op bepaalde lokaties. Voor Friesland heb ik deze eerste aankomst data in de stallen eens op een rijtje gezet.

Staat U melding er niet bij en heeft U de aankomstdata wel genoteerd dan horen we dit graag. Ook gegevens van voorgaande jaren van aankomst en vertrek van boerenzwaluwen zijn welkom.

Een voorbeeld van twee plaatsen met de eerste aankomst data.

Uit dit voorbeeld blijkt dat er toch een groot verschil kan liggen in bepaalde jaren dat de 1^e boerenzwaluwen terug keren in stal of schuur zelfs binnen Friesland. Zo waren ze bij Jan en Jet Hofstra in Hoornsterzwaag in 2011 en 2012 veel vroeger terug in de stal dan bij Bauke Smid in Warns. Het verschil is toch ruim 12 dagen! Het zou interessant zijn om dit verschil in aankomst eens landelijk te onderzoeken. Zou de aankomst mogelijk beduidend vroeger zijn omdat de vogels meer noordelijker overwinterd hebben?. Bekend is dat er soms nog vogels aankomen die pas half mei voor het eerst in de stallen terugkeren. Zouden deze late mei vogels dan de meest zuidelijke overwinteraars zijn of toch late jongen (tweede legsels) die ook later door de rui heen komen en dus later aankomen? Een combinatie met ringonderzoek aan nestjongen en (terug)vangsten van oude volwassen vogels op de broedplek zou ons daar in Friesland (en daarbuiten) mogelijk meer informatie over kunnen geven. Meer onderzoek zou veel kunnen verhelderen betreffende deze vraagstelling.

Het vast leggen van provinciale en landelijke aankomstdata in stallen en schuren zou hou ik graag bij. Gegevens kunt U zenden naar j.d.jongringer403@home.nl . Ook voor vragen en korte mededelingen over langere of korte reeksen van aankomst en vertrekdata hou ik me aanbevolen.

Jan de Jong E.A.Borgerstraat 66 8501 NG Joure. Tel. 0513-414788.

Ringer 403 Vogeltrekstation Wageningen (NIOO/KNAW).

28-04-2015, 16:10 Geschreven door Jan de Jong, Joure
Reageren (0)

Het ringen van vogels gaat dit jaar het 31e seizoen in. 

Al vanaf 1985 word er aan het Tjeukemeer onderzoek verricht aan zangvogels. Ook dit jaar ben ik door de zachte winter al vroeg in het seizoen gestart met het opruimen van het aangespoelde vuil in de vorm van plastic, flesjes en allerlei rommel. Ook dit jaar in februari weer een flinke zak met afval verwijderd. Het werkt zo een stuk prettiger in het ringgebied. Omdat er dit jaar vrijwel geen ijs lag op het Tjeukemeer is door de golfslag weer een flink deel van de oevers afgekalft doordat de wind vrij spel had.

Op  11 maart plaatste ik tijdens het onderhoud op de ringbaan een 18 meter netje wat zeven vogels opleverde , 4 rietgors, 1 roodborst, 1 winterkoning en 1 zanglijster.  Jammer dat op die dag een vernieling op de ringplek en de loopplank moest worden hersteld. Op de ringplek waar de vogels worden doorgemeten/geringd/onderzocht en weer losgelaten was alles overhoop gehaald. zitplek was vernield en houten balken lagen her en der verspreid(deels kapot) en onderdelen  lagen in de rietoever. De daders zijn tot op heden nog niet bekend, de schade is inmiddels hersteld.

Op 20 maart  werden er al wat meer vogels gevangen(14) waaronder  een prachtige volwassen ijsvogel, een bokje en een vuurgoudhaantje. Ook voor 20 maart waren er weer mensen op het terrein geweest, w.s. met een metaaldetector of er zijn grondmonsters genomen. Op enkele plekken vond ik kleine ronde gaten van 12 a 15 cm groot en ca. 10 cm diep vooral bij netbaan C3 en langs het looppad tussen C5 en C6 netbaan.

Op 4 april werden een 25 tal vogels gevangen waaronder al een zestal tjiftjaffen en maar liefst vijf winterkoningen. De winterkoningen hebben een zwakke winter gehad zodat we dit jaar wel weer een goed broedseizoen kunnen verwachten. Opmerkelijk was die ochtend dat er maar liefst een zestal bokjes opvlogen van de snippenplek, had ik nu maar een netje geplaatst. De bokjes vlogen zowat onder de laars vandaan, stellig al flinke doortrek van de soort.

Op 11 april kwamen de tjiftjaffen en fitissen goed los (fitis 15 en tjiftjaf 23). Nu had ik het snippennet wel geplaatst en konden we drie bokjes  ringen. een van de bokjes woor maar liefst 77.8 gram. Verder de eerste rietzanger dit jaar en een vijftal zwartkoppen. bij het slootje voor de loopplank verse otter spraint   aangetroffen. Jammer dat de wind nogal was aangehaald daardoor veel trilling in de netten.

Op 17 april werden 42 vogels gevangen tijdens de 1e CES dag, waaronder de eerste grasmus en een sprinkhaanzanger  dit seizoen. weer twee bokjes  gevangen op snippenplek.Langs de oever een bruine kiekendief  gezien en de boerenzwaluwen lieten zich bij netbaan B14  niet vangen, er waren zelfs een  10 a 12 tal aanwezig.

Op 24 april de 2e CES dag uitgevoerd. dit zou eigenlijk gebeuren op 25 april samen met de jeugdvogelwacht van Heerenveen. Door de weersvoorspelling liep alles even anders, er werd regen voorspeld en dan kon het program niet doorgang vinden. De jeugdvogelwacht komt nu een week later. Toch op 24 april ondanks de vrij hardnekkige mist  een flink aantal zwartkoppen (32) gevangen. Op een totaal van 55 gevangen vogels is dit een uitzonderlijk hoog aantal. Door de laag hangende mist kwamen er ook veel roepende wulpen laag over , maar liefst 155 passeerden die ochtend.

Voor alle  verslagen van de vangdagen zie  de Bijlagen hieronder.  

Opgemaakt 27 april 2015 Jan de Jong, Joure

Bijlagen:
150212..docx (1.5 MB)   
150311..docx (17.7 KB)   
150320..docx (219.8 KB)   
150404..docx (20.2 KB)   
150404..docx (20.2 KB)   
150411..docx (52.8 KB)   
150417..docx (81.4 KB)   
150424..docx (20.3 KB)